حل مسئله در رياضيات راهنمايي:
حل مسئله در رياضيات راهنمايي:
يكي از مشكلات عمدهي دانش آموزان ما در درس رياضي ، مشكل آنها در حل مسئله است. اغلب دانش آموزان ومعلمان محترم دورهي ابتدايي از كتاب چهارم دبستان و دشوراي آن گله دارند. وقتي موضوع به دقت بررسي شود، مشخص ميگرددكه كتاب چهارم از نظرحجم وتنوع مسئلههاي رياضي با سايركتابها تفاوت دارد و همين موضوع باعث برور مشكل در رياضي چهارم شده است. ازطرفي ديگر در مطالعهي بينالمللي تيمز (TIMSS)يكي ازاشكالات اساسي دانش آموزان ما دردرس رياضي، حل مسئله و ناتواني آنها درپاسخگوئي به مسئله هاي آزمون عنوان شد . همچنين وقتي درجمع معلمان رياضي دورهي راهنمايي و معلمان دورهي ابتدايي در مورد مشكل رياضي دانش آموزان سئوال ميكنيم، اغلب از وضعيت حل مسئلهگله ميكنند. قسمت حل مسئله دركتاب هاي رياضي براي رفع همين مشكل در نظرگرفته شده است.
سالها پيش اكثر آموزشگران رياضي معتقد بودند كه «حل مسئله» آموزش دادني نيست. به عبارت ديگر آن را نميتوان به دانش آموزان ياد داد. توانايي حل مسئله ذاتي است. بعضي ازدانش آموزان اين توانايي رادارند و بعضي ندارند. با توجه به اين اعتقاد و نگرش طرحي براي آموزش حل مسئله ديده نميشد. كسي به فكرطرح دادن يا تغيير طرحهاي قبلي وارائهي ايدههاي نو نبود. اما جرج پوليا رياضيدان رومانيايي، كسي بود كه اين تفكر و نگاه را زيرپا گذاشت. پوليا پس ازمدت ها تحقيق، با نوشتن كتاب« چگونه مسئله را حل كنيم.» مدعي شدكه حل مسئله را ميتوان آموزش داد. حرف او بردو اصل مهم متكي بود. وي معتقد بودكه اگر بخواهيم حل مسئله را آموزش دهيم، ابتدا بايد با فرآيند تفكرو اتفاقاتي كه درذهن انسان هنگام حل مسئله ميافتد آشنا شويم وسپس در مورد چگونگي آموزش برنامهريزي كنيم. ازاين رو ابتدا مدلي براي تفكرحل مسئله مطرح كرد. مدل چهار مرحلهاي كه درحال حاضردر كتاب هاي درسي استفاده شده است « فهميدن ،انتخاب راهبرد ،حل مسئله و برگشت به عقب» كه به نوعي جريان تفكردرهنگام حل مسئله را روشن ميكند، همان مدل پولياست. اصل دوم پوليا اين بود كه آموزش راهبردها بايد محوركارقرار بگيرد. به عبارت ديگر آن چه كه آموزش دادني است، آموزش راهبردها ( استراتژيها ) است. اوتوصيه كردكه اگرراهبردها به شكل مناسبي به دانش آموزان آموزش داده شود، مهارت وتوانايي حل مسئلهي آنها بهترخواهد شد.
دركلاس اول راهنمايي، آموزش شش راهبرد و دركلاس دوم راهنمايي ضمن يادآوري اين شش راهبرد،آموزش دو راهبرد ديگرمورد نظر است. دركلاس سوم راهنمايي اين هشت راهبرد قبلي صرفاً تمرين شده و آموزش مجددي نداريم.
دراين قسمت صرفاً به هدف هاي قسمت حل مسئله درالگوي دو صفحهاي و قسمت تمرينها ميپردازيم. دركتابهاي رياضي سال اول و دوم راهنمايي به ترتيب ۶ و۸ قسمت دو صفحهاي قرار دارد. هركدام از اين صفحهها يك راهبرد حل مسئله را آموزش ميدهند. براي مثال در صفحات ۶ و۷ كتاب رياضي اول راهنمايي قصد داريم راهبرد رسم شكل را آموزش دهيم. هر كدام از اين الگوهاي دو صفحهاي دو هدف را دنبال ميكنند:
۱ - درپايان آموزش آن ، دانش آموز بايدياد بگيردكه راهبرد مورد نظر (براي مثال رسم شكل) يكي از راهها يا روش ها يا تكنيكهاي حل كردن مسئله است و از آن مي توانند درحل بسياري از مسئلهها استفاده كنند.
۲- دانش آموزان ياد بگيرندكه چگونه از راهبرد مورد نظر (براي مثال رسم شكل) در حل كردن مسئلهها استفاده كنند به عبارت ديگرراهبردي را كه ياد گرفته اند به كار برند.
اين دو صفحه شامل دو مستطيل است كه درمجموع،آن راهبرد وموارد استفاده ازآن را توضيح ميدهند. همچنين دومسئله مطرح و درچارچوب مدل چهار مرحلهاي پوليا حل شده است.(قسمتي ازحل به عهده ي دانش آموزان است) مسئله اول براي هدف اول و مسئله دوم براي هدف دوم در نظرگرفته شده است. وقتي معلم مسئله اول را براي دانش آموزان مطرح ميكند ممكن است آنها به راههاي متعدد فكركنند. درپايان معلم راهبرد مورد نظر را نتيجهگيري و جمع ميكند. براي مثال مي گويد:« دانش آموزاني كه با كشيدن شكل سعي كردهاند مسئله را حل كنند موفق تر بودند»يا اينكه « دوست شما به كمك كشيدن يك شكل مناسب توانست مسئله را حل كند.پس يادتان باشدكه از اين به بعد هر وقت با مسئلهاي مواجه شديد، فكركنيدكه آيا كشيدن شكل ميتواند به شما درحل اين مسئله كمك كند يا خير» سپس معلم مسئلهي بعدي را مطرح كرده و از دانش آموزان ميخواهد با راهبردي كه درصفحه ي قبل آموزش داده شده است مسئلهي دوم را حل كنند. در واقع دراين قسمت دانش آموزان به كار بردن راهبردها را تمرين ميكنند. درصفحهي ۱۰كتاب رياضي اول راهنمايي چهار مسئله وجود دارد. در مستطيل سبزرنگ اين قسمت، نام شش راهبردي كه قرار است دركلاس اول راهنمايي آموزش داده شود نوشته شده است. دو راهبرد«رسم شكل» و«زير مسئله» پررنگ هستند. يعني تا اين قسمت دو راهبرد آموزش داده شده ودانش آموزان ميتوانند از آنها براي حل كردن اين چها رمسئله استفاده كنند. وقتي راهبرد ششم آموزش داده ميشود، هر شش راهبردپررنگ شده و مشخص ميشود كه دانش آموزان از تمام راهبردها مي توانند براي حل مسئله استفاده كنند. دركتاب رياضي سوم راهنمايي الگوهاي دو صفحهاي حل مسئله كه مخصوص آموزش راهبردها است وجود ندارد. چون فرض شده است دانش آموزان هشت راهبرد مورد نظر را ياد گرفتهاند. اما درحل اين مسئلههاي قسمت تمرين مستطيل سبز رسم شده ونام هرهشت راهبرد نوشته شده و همهي آنها پررنگ هستند. يعني آنها ميتوانند براي حل مسئلههاي داده شده از هر هشت راهبرد استفاده كنند...
ادامه دارد
